De Brand, 13 oktober 2015

IVN-gids Rini Kerstens, bioloog, heeft eerder voor Forum een lezing over paddenstoelen gegeven. Dat bracht Will op het idee  hem als gids te vragen voor een wandeling door een paddenstoelrijk gebied. Dat werd De Brand, een kleinschalig landschap, onderdeel De Loonse en Drunense Duinen dat uit oud bos, weitjes, Zandlei, Zandkantse Lei bestaat en vooral erg nat is.
De Cromvoirtse dekzandrug blokkeert eeuwenlang de afwatering en houdt het water op de lemen ondergrond vast. Daarop vormde zich turf. Al in 1300 werd die als brandstof gestookt. Daaraan dankt het gebied de naam De Brand.
Paddenstoelen blijken geenszins saai! In Boslust geeft Rini een korte inleiding op het gebied. De natte ondergrond is de redding voor De Brand: er valt niets aan te verdienen. Wel zijn er 480 soorten paddenstoelen, evenals: dassen, reeën, boomkikkers etc. 

Er is geen galerie geselecteerd of de galerie is verwijderd.

Vanaf de eerste minuut buiten sprankelt Kerstens: we treffen alweer een enthousiast natuurliefhebber met een nuchtere visie. Rini pakt een paddenstoeltje dat niemand anders opmerkte: zwavelkopje. De docent biologie legt uit: God heeft aarde, lucht, water en vuur geschapen, evenals planten, dieren en mensen, maar géén paddenstoelen. Daardoor kreeg de fantasie vrij spel en schoven mensen die vreemde, lugubere, vaak giftige, paddenstoelen in de schoenen van de duivel. Maar in feite zijn:

  • paddenstoelen schimmels/zwammen met plaatjes die houtstof afbreken
  • paddenstoelen ontstaan als ‘ei’ met een ‘velum universale’ rondom
  • bij het vlakker worden van de hoed knapt dat vlies en laat brokjes op hoed achter; het vlies dat de hoed-onderzijde afsloot, knapt ook en dat zien we vaak als de manchet om de steel terug, bij voorbeeld bij:
    • vliegenzwam (voorouders legden de hoed in melk, om vliegen te lokken) en parasolzwam
  • boleten hebben buisjes, zijn veelal eetbaar
  • bovisten zijn buikzwammen en meestal giftig.

Buiten vuilnismannen of saprofieten (zwammen die houtstof opruimen), zijn er vrienden of symbionten of mutualisten  en vijanden of parasieten (doden uiteindelijk een struik/boom). De meest giftige, dodelijke zwam? De groene knolamaniet. Van de rest, zoals vliegenzwam, word je een paar dagen goed ziek. Van bovisten kun je in sommige stadia eveneens beter afblijven!
Tijdens de wandeling grijpt Rini getraind twee kikkers: eerst een 1-jarige en vervolgens een volwassen mannetje. Ook daar heeft hij verhalen bij waardoor iedereen een glimlach op het gezicht krijgt. Zoals die bij de grote gele korstzwam met doolhoven en een groot aantal geelbeige doolhofzwammen zonder plaatjes of buisjes aan de onderkant, maar een doolhofachtige structuur. 
Verklaring voor de toevoeging doolhof? Terug naar Kreta waar Koning Minos’ vrouw Pasiphaë verliefd wordt op de stier die Neptunus Minos schonk, om wee aan Neptunus te offeren. Dat doet Minos niet, zodat hij met de woeste bastaardzoon Minotaurus komt te zitten waarvoor architect Daedalos een doolhof moet bouwen …
En dan die kaalgevreten plek door een vos: die herken je zelf echt niet! De vogelveren zijn als prooiresten incompleet, doordat het begin van de veerschacht is afgebeten. Dat doet alleen een vos. Roofvogels plukken hun prooi en daardoor blijven de veren heel. 
Vervolgens hieronder alleen nog de namen van de schimmels, boleten en bovisten die Rini aanwees. De meeste zijn in de fotoreeks terug te vinden. 
Zwamvlok, afkomstig van de honingzwam, ziet er uit als een veterachtige tak en fluoriseert in het donker, parasolzwam, vliegenzwam, honingzwam, sombere honingzwam, groepje zwavelkopjes, kopergroen zwam (geeft licht), een heksenkringetje, kleine stinkzwam in verschillende stadia: van duivelsei (heerlijk!) tot volgroeid (fallus-vorm), melkzwam, rode koolzwammetjes, geweizwammetje, roestvlekkenzwam, blauwekaaszwam, bittere kaaszwam, leverkleurige melkzwam, krulzoom (de laatste 3 hebben ‘oplopende’ plaatjes), kastanjeboleet, aardappelbovist, dennenvoetzwam, muizenstaartjes, ringsteelboleet, parelamaniet, de prachtige russula-serie, zoals de rose etc.
In Boslust wachtte ons een goed ‘twaalfuurje’. Helaas waren we maar met tien deelnemers, maar die hebben een geweldige ervaring opgedaan. Weliswaar heeft een aantal trouwe deelnemers zich verontschuldigd omdat zij dinsdags HOVO-cursus hebben. Planning blijft lastig, maar onbekendheid met Sed Vitae onder HOVO-cursisten blijkt ook een struikelblok.
Commissie Natuur, Cocky Verweij, met dank aan Rini Kerstens voor zijn aanvullingen
Foto's: Ton Verweij en Rini Kerstens
Zie verder over De Brand
Zie verder over paddenstoelen en over eetbare paddestoelen